فقدان ایمنی کار در ایران: چالشی جدی برای نیروی کار و توسعه پایدار
مقدمه
ایمنی کار یکی از اساسی ترین ارکان توسعه صنعتی و اجتماعی هر کشور است. نیروی انسانی مهمترین سرمایهای است که یک جامعه میشود و حفظ و امنیت آن را حفظ میکند، نهتنها وظایف اخلاقی و انسانی کارفرمایان و دولتهاست، بلکه از نظر اقتصادی نیز ویژهای است. با این، در ایران، یکی از نقاط ضعف جدی در تولید، خدمات و حتی بخشهای دولتی میشود. آمار بالای حوادث شغلی، نبود نظارت کافی، و کمتوجهی به استانداردهای بینالمللی، همه نشان از فقدان نظام ایمنی کارآمد در کشور دارند.
وضعیت فعلی ایمنی کار در ایران
بر اساس گزارشهای رسمی وزارت کار، گزارش کار و رفاه اجتماعی، سالانه هزاران حادثه شغلی در ایران رخ میدهد که میتواند منجر به مرگ و میر یا عوامل دائمی کار شود. صنایعی مانند ساختمانسازی، معادن، نفت و گاز، و کارگاههای کوچک، بیشترین سهم را در این حوادث دارند.
در کارگاههای ساختمانی، پایین آمدن از ارتفاع، برقگرفتگی و ریزش داربستها از رایجترین منبع مرگومیر هستند. در معدن، فقدان تهویهی مناسب، عدم استفاده از تجهیزات حفاظتی و بیتوجهی به استانداردهای ایمنی، بارها باعث ایجاد فاجعههای انسانی میشود. با وجود قوانین مشخص در قانون کار ایران، اجرای این قوانین به دلیل ضعف نظارت، اعمال نیروی بازرسی و گاه فساد اداری، بهطور کامل انجام نمیشود.
عوامل موثر بر ایمنی کار
فقدان ایمنی کار در ایران در چند عامل ساختاری و فرهنگی دارد:
۱. ضعف در نظام نظارت و بازرسی
تعداد بازرسان کار نسبت به حجم واحدهای تولیدی و خدماتی بسیار پایین است. بر اساس آمارها، در ایران به ازای هر ۲۰ تا ۳۰ هزار کارگر، تنها یک بازرس وجود دارد، در حالی که استاندارد جهانی این نسبت حدود یک بازرس برای هر ۵ هزار کارگر است. این بررسی به نظارت ناکافی و سطحی بر محیطهای کاری شده است.
۲. نبود آموزش کافی
بسیاری از کارها، بهویژه در بخشهای ساختمانی و غیررسمی، هیچ گونه آموزش ایمنی ندیدهاند. عدم آگاهی از خطرات محیط کار و شیوههای احتمالی، احتمال وقوع حادثه را چند برابر میکند. آموزش ایمنی در ایران معمولاً به شکل صوری و بدون نظارت واقعی میشود.
۳. بیتوجهی کارفرمایان به ایمنی
در بسیاری از واحدهای اقتصادی، ایمنی بهعنوان یک هزینه دیگر میشود نه یک سرمایهگذاری بلندمدت. کاریان بهجای خرید تجهیزات استاندارد، استفاده از وسایل حفاظتی شخصی یا بیمهای کامل، هزینهها را کاهش میدهند. این نگاه اقتصادی کوتاهمدت، آسیبهای انسانی و جبرانپذیری مالی ایجاد میکند.
۴. ضعف فرهنگ ایمنی در جامعه
در جامعهی ایران، فرهنگ ایمنی هنوز وارد نشده است. بسیاری از کارها و حتی مدیران، رعایت اصول ایمنی را از امری غیرضروری یا نشانههای سختگیری میدانند. در حالی که در توسعهیافته، رعایت اصول ایمنی نوعی احترام به جان انسان تلقی میشود.
۵. تجهیزات تجهیزات و استانداردهای ایمنی
بسیاری از ابزارها، ماشین آلات و وسایل ایمنی مورد استفاده در صنایع کشور یا فرسودهاند یا استاندارد جهانی ندارند. نبود نظارت بر کیفیت تجهیزات باعث می شود تا بازار از کالاهای بیکیفیت و غیراستاندارد پر شود.
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی
دان فقدان کار تنها به بروز حوادث جسمی محدود نمیشود، بلکه میتواند بر روی جامعه تأثیر بگذارد.
افزایش هزینههای درمان و بیمه: سازمان خدمات اجتماعی سالانه مبالغ هنگفتی برای درمان و غرامت پرداخت هزینه میکند.
کاهش بهرهوری نیروی کار: محیطهای باعث میشود که ناامن شوند.
بیاعتمادی به کارفرمایان و دولت: تکرار حوادث کاری بدون پاسخگویی، اعتماد اجتماعی را تضعیف میکند.
آثار روانی و خانوادگی: خانوادههای قربانیان حوادث شغلی با مشکلات شدید اقتصادی و روحی روبهرو میشوند.
عامل توسعه پایدار: امنیت شغلی و عملکرد از الزامات توسعه پایدار است. فقدان آن، مانعی جدی در مسیر رشد اقتصادی میشود.
نمونه هایی از حوادث کاری در ایران
در سالهای اخیر، حوادث متعددی که افکار عمومی را به خود جلب کرده اند. از جمله، انفجار معدن زغالسنگ زمستان یورت در سال ۱۳۹۶ که جان بیش از ۴۰ کارگر را گرفت، یا کارخانه ساختمانی در تهران و مشهد به دلیل نبود داربست ایمن. در بسياري از اين موارد، بررسيها نشان داد كه اگر قوانين ايمني ميشد، حوادث قابل مشاهده بود.
نقش دولت و نهادهای مسئول
دولت ایران از طریق وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، مسئول اجرای قوانین ایمنی کار است. با این، بودجهای کافی، برای متخصصان نیروی انسانی و در حال حاضر بر مسائل اقتصادی، باعث میشود که ایمنی کار در اولویت پایینتری قرار گیرد.
از سوی دیگر، سازمان و سازمانها نیز نقش مکمل در نظارت دارند، اما هماهنگی میان این نهادها مجموعه ناکافی است. لازم است دولت، با تدوین سیاست های یکپارچه، ایجاد سامانه های گزارش دهی شفاف و افزایش جریمه ها برای متخلفان، این چرخه ناکارآمد را اصلاح کند.
راهکارهای بهبود ایمنی کار در ایران
برای برونرفت از وضعیت فعلی، مجموعهای از هماهنگی لازم است:
1. تقویت فناوری سیستم بازرسی کار: افزایش تعداد بازرسان، بهکارگیریهای نوین (مانند سامانههای هوشمند نظارتی) و شفافسازی گزارشها.
2. آموزش مستمر کارگران و مدیران: برگزاری دوره های واقعی و کاربردی در محیط کار، نه صرفاً اداری و فرمالیته.
3. الزام کارفرمایان به استانداردها: تعیین مجازاتهای جدی برای بیتوجهی به ایمنی و ارائه مشوقهای مالی برای واحدهای ایمن.
4. ترویج فرهنگ ایمنی در رسانهها و مدارس: آموزش از سنین پایین میتواند در بلندمدت باعث تغییر نگرش اجتماعی شود.
5. بهروزرسانی قوانین ایمنی و همراستا کردن آن با استانداردهای بینالمللی (ILO): دستورالعملهای جدید برای صنایع پرخطر تدوین شد.
6. ایجاد نهاد مستقل ایمنی کار: نهادی فرابخشی که با استقلال از وزارتخانهها، برای اجرای اصول حفظ امنیت کنترل میشود.
جمع آوری
فقدان ایمنی کار در ایران نهتنها یک معضل صنفی است که مستقیماً بر سلامت اجتماعی، بهرهوری اقتصادی و عدالت انسانی اثر میگذارد. بدون ایجاد تحول در ساختار نظارت، فرهنگ عمومی و قوانین اجرایی، نمیتوان انتظار وقوع حوادثی را کاهش داد.
در دنیای امروز، کشوری توسعه یافته میشود که در محیطی امن و فعالیتهای انسانی کار کند. اگر ایران خواهان پایدار و عدالت اجتماعی است، باید ایمنی را بهعنوان یکی از اولویتهای اصلی خود در سیاستگذاری و اجرا در نظر بگیرد.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر