حقوق دینی یا حقوق افراد به واسطهٔ باور مذهبی، یکی از بخشهای مهم حقوق بشر است. این حقوق شامل آزادی مذهب، آزادی انتخاب دین یا ترک دین، آزادی ادای مراسم مذهبی، حق آموزش مذهبی و برابر بودن در حقوق مدنی و اجتماعی بدون تبعیض مذهبی است. ایران به رسمیت شناخته شده سه دین (مسی، یهودی، زرتشتی) در قانون اساسی را قبول، اما در عمل وضعیت اقلیتهای مذهبی و پیروان ادیان غیر رسمی یا نوظهور، و حتی اعضای این ادیان شناخته شده است، همیشه با مشکلات و موارد غیرقانونی حقوق وجود دارد.
مبانی حقوقی و قانونی
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران:
اصل ۱۳: ادیان زرتشتی، یهودی و مسیحی به عنوان اقلیتهای دینی شناخته شدهاند و آنها «در حدود قانون» مراسم آزادند دینیشان را برگزار میکنند و در احوال شخصیه و تعالیم دینی بر طبق آیین عمل خود میگویند.
علاوه بر قانون اساسی، ایران عضو برخی از پیمانها و معاهدات بینالمللی حقوق بشر مانند میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است که حق آزادی مذهب و باور را تضمین کردهاند. اما تناقضهایی بین اینها دیدهها و واقعیتهای موجود میشود.
گروههایی که بیشتر در معرض خطر حقوق دینیاند
۱. بهائیان
گزارشهای متعددی وجود دارد از اینکه جامعه بهائی در ایران با آزار و اذیت سیستماتیک روبروست، از بازداشتن و بازداشت تا محرومیت از آموزش و کار. دیدهبان حقوق بشر در گزارش «چکمه روی گردنم: جنایت مقامات ایران در آذر و اذیت بهائیان ایران» مستندات متعددی ارائه شده است.
همچنین، ساختوساز، محرومیت از حقوق بنیادی و کاهش شدید دسترسی به فرصتهای اجتماعی و اقتصادی برای بهائیان مستند شده است.
2. مسیحیان پروتستان و نوکیشان مسیحی
گزارشها نشان میدهند مسیحیان پروتستان و نوکیشان مسیحی تحت تعقیب قضایی هستند، با فشار برای ترک دین، اجبار به اعتقادات بازجوییها، و محکومیتهایی که برای فعالیتهای مذهبی منتشر میشوند.
3. اقلیتهای قومی مذهبی
اقلیتهای ترکی/آذربایجانی، کرد، بلوچ یا سایر گروهها که هم مایهای قومیاند و هم گاهی مذهبشان با اکثریت متفاوت است، وضعیت ویژهای دارند. این افراد علاوه بر فشار دینی، با تبعیض فرهنگی، زبانی، و سیاسیاند. گزارش دیدهبان حقوق بشر در مورد فعالان آذری مثال خوبی است.
4. نوکیشان دینی (کسانی که به دین دین گرویده اند یا به اسلام گرویده اند و یا اسلام را ترک کرده اند)
این گروه به دلیل تغییر دین یا انتخاب دینی متفاوت بر اساس باور شخصی، مخاطب فشارهای اجتماعی، قضایی، یا امنیتی قرار میگیرند. برخی موارد ممنوعیت فعالیت مذهبی، ممنوعیت یا محاکمه به تبلیغ علیه دین رسمی گزارش شدهاند.
مصادیق نقض حقوق دینی در ایران
چند مورد مشخص از موارد:
ثابت ویت
فعالانی که از حقوق مذهبی تبلیغ میکنند یا برای اقلیتها حقوق مدنی مطالب میسازند، چندین بار با چندین نسخه مانند «تبلیغ علیه نظام»، «توهین به مقدسات»، یا «اقدام علیه امنیت ملی» میشوند. برای مثال در اقلیت آذربایجان، حداقل ۲۴ فعال با احکام سنگین روبرو شدهاند.
ارتباط در آموزش و پيرامون
پیروان بهائی و نوکیشان مسیحی معمولاً یا به دانشگاه راهیابند یا در مدرسهها یا موقعیتهای شغلی مختلف با تبعیض میشوند. محرومیت از آموزش دینی هم یکی از مشکلات است. (گزارش «هزینه ایمان» درباره پروتستانها مستنداتی دارد)
ممنوعیت یا محدودیت اماکن عبادی و فعالیت مذهبی
در مناطق، جامعه ی بهائی مجوز دارا برای داشتن مدارس دینی، اماکن عبادت رسمی یا گورستان، یا فعالیت های جمعی مذهبی آزاد. همچنین فعالیت های مذهبی بدون مجوز یا در اماکن شخصی ممکن است تحت نظر گرفته شود.
تبعیض حقوقی، قضایی، اداری
بهائیان در اسناد رسمی، از خدمات عمومی مانند شناسنامه یا گواهی خدمات منع میشوند. پرونده های قضایی نسبت به آنها شدیدتر است یا حقوق قانونی آنها در حین محاکمه رعایت نمی شود. علاوه بر این، قوانین یا مقرراتی وجود دارد که ادیان غیر را به نوعی از نظر حقوقی رسمی به رسمیت نمیشناسند.
آذر روانی و اجتماعی
فشار محله، خانواده، جامعه، رهبران دینی غالب، و رسانهها نیز بر اقلیتها وارد میشوند. برای مثال، تبلیغ به انزوا یا برچسبگذاری مذهبی باعث تحقیر، تهدید یا اجبار به ترک دین میشود.
آشکار شدن این مشکلات
چند عامل در تشدید وضعیت حقوق دینی در ایران معتبر:
1. ماهیت قانون اساسی و قوانین داخلی
قوانین ایران چند پیروان ادیان را به رسمیت شناخته اند، اما حقوقشان «در حدود قانون» ذکر شده است. این عبارت مبهم است و گاهی محل تفسیرهای محدودکننده است. همچنین برخی از قوانین جزایی و موارد اجرایی چون «افشاء عقاید مذهبی متفاوت»، «تبلیغ علیه دین رسمی»، یا «اقدامات تبعیضآمیز اداری» موجود است که از آنها در مورد اقلیتها رواج یافته است.
2. ماهیت سیستم قضایی و امنیتی
نقش دستگاه قضایی، طرحهای بازجویی، اظهارات اجباری، رسیدگی به پروندهها در دادگاه انقلاب یا دادگاههای ویژه، و شفافیت در محاکمات، از بزرگنمایی است. همچنین، فشار سازمان های امنیتی و جلوگیری از خودسرانه از ابزارهایی است که برای کنترل اقلیت های مذهبی استفاده می شود.
3. افکار عمومی و نقش مذهبی رسمی
مذهب شیعه اثناعشری به عنوان دین رسمی حکومت در ایران مهم است و در عمل، مذهب رسمی شرایطی را ایجاد کرده است که مذهبی، یا صاحبان ادیان شی غیرعه (به جزهایی که به رسمیت شناخته شدهاند) در آسیبپذیریتری قرار میگیرند. همچنین، تعابیر مذهبی و خطمشیهای دینی ممکن است نسبت به حفظ وحدت مذهبی و سیاستهای دینی حساس باشند.
4. ملاحظات امنیتی و سیاسی
حکومت غالباً فعالیتهای مذهبی اقلیتها را به خطرات امنیتی مرتبط میداند، مخصوصاً اگر این فعالیت همراه با نشر ایدئولوژی متفاوت یا ارتباط با منابع خارجی باشد. ترجمههایی مثل «تبلیغ علیه نظام»، «جاسوسی»، یا «گروهبندی غیرقانونی» معمولاً علیه فعالان مذهبی و مدنی استفاده میشود.
تاثیرات بر زندگی افراد و جامعه
حقوق دینی برای افراد و کل جامعه پیامدهای جدی دارد:
آسیب روانی و اجتماعی: افرادی که از دین خود محروم می شوند یا تحت فشار قرار می گیرند، می توانند گرایش به انزواء، ترس، و اضطراب می کنند.
فرصتهای تحصیلی و شغلی محدود: محرومیت از دانشگاه، کار یا خدمات عمومی میتواند باعث فقر و محرومیت اقتصادی شود.
تضعیف همبستگی اجتماعی: وقتی گروههایی به باورهای دینیشان طرد میشوند، جامعه تقسیم میشوند و بیشتر میشوند.
اثر بر حقوق بنیادین بشر: آزادی مذهب از حقوق اساسی است و این باعث میشود که از سایر حقوق خارج شود.
توصیهها و راهکارها
برای بهبود وضعیت حقوق دینی در ایران، پیشنهادهایی عبارتند از:
1. اصلاح قوانین داخلی
حذف یا بازنگری که در عمل آزادی مذهبی را محدود میکنند، یا موادهایی مبهم دارند. تضمین قانونی کامل برای حق ترک دین یا انتخاب دین.
2. افزایش شفافیت قضایی
تضمین محاکمه منصفانه، دسترسی به وکیل، جلوگیری از اعترافات اجباری و ارائه دادخواهی برای کسانی است که حقوق دینیشان شکسته شده است.
3. آموزش عمومی و اطلاعبخشی
افزایش آگاهیهای عمومی نسبت به حقوق عقیدههای دینی، تنوع مذهبی، و لزوم تحمل دیدگاههای متفاوت؛ کاهش فضای مذهبی انحصاری.
4. نظارت بینالمللی و مدنی
همکاری با نهادهای بینالمللی حقوق بشر برای گزارش دهی مستقل؛ سازمانهای غیردولتی داخلی به فعالیت در حوزه حقوق دینی؛ فشار دولتی به دولت ایران برای اجرای بینالمللی بینالمللیاش
5. حمایت از قربانیان
فراهم کردن امکانات جبرانی مثل دسترسی به آموزش، خدمات درمانی، اقتصادی برای کسانی که به دلیل دینشان محروم میشوند. امنیت امنیت شخصی و رفع تهدیدهای اجتماعی.
جمع آوری
در مجموع، وضعیت حقوق دینی در ایران دارای لایههای پیچیده و متعدد است: برخی از قوانین اساسی برخی از حقوق رسمیتها را میشناسند، اما در این حقوق خصوصیها میشوند، مخصوصاً برای کسانی که دینشان رسماً به رسمیت شناخته نشدهاند یا چیزهایی با دین رسمی متفاوت است. اصلاحات قانونی، شفافیت قضایی، آگاهی عمومی و بینالمللی میتواند به بهبود وضعیت کمک کند. بدون پذیرش تفاوت مذهبی و احترام به حقوق دینی همه شهروندان، عدالت و حقوق بشر در ایران کامل نخواهد بود.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر